Strona Główna arrow 3. Geologia arrow 3.4.4 Kopaliny skalne
3.4.4 Kopaliny skalne PDF Drukuj E-mail
Spis stron
3.4.4 Kopaliny skalne
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Strona 5

3.4.4.4. Inne kopaliny skalne

Wapienie dla przemysłu cementowo-wapienniczego i dolomity

Źródłem otrzymywania cementu i wapna są w regionie dolnośląskim zmetamorfizowane wapienie staropaleozoiczne (marmury właściwe) oraz w mniejszym stopniu wapienie cechsztyńskie i triasowe. Węglanowe skały staropaleozoiczne i prekambryjskie, wykorzystywane są również jako kamienie drogowe i budowlane (patrz wyżej).

Marmury właściwe występują w Górach Kaczawskich, Rudawach Janowickich, na Ziemi Kłodzkiej i w Sudetach Wschodnich, w różnych poziomach stratygraficznych. W Górach Kaczawskich występują one w pasie wychodni w obrębie kambryjskich zieleńców jako tzw. wapienie wojcieszowskie. Eksploatuje się je tu od ponad dwustu lat na potrzeby przemysłu wapienniczego oraz dla drogownictwa. W rejonie Wojcieszowa są to złoża: Połom – o zasobach ponad 14 mln ton, Sobocin (3,9 mln ton) i ostatnio zaniechane – Silesia. Ze względów środowiskowych zaniechano eksploatacji w sąsiednich złożach Miłek i Gruszka.

Zmetamorfizowane wapienie (marmury właściwe) z regionu kłodzkiego przeznacza się dla budownictwa i drogownictwa oraz – z racji ich składu petrograficznego – do produkcji mączek dla przemysłu szklarskiego i ceramicznego. Spośród wystąpień wapieni dla przemysłu wapienniczego, w regionie kłodzkim notuje się trzy nieeksploatowane złoża (Duszniki, Gołogłowy, Lutynia) o łącznych zasobach około 1,5 mln ton.

Prekambryjskie i staropaleozoiczne dolomitowe odmiany marmurów oraz czyste dolomity, pozyskuje się jako źródło węglanu magnezu i wapnia. Kopalina z niektórych złóż marmurów dolomitowych Ziemi Kłodzkiej wykorzystywana jest do produkcji nawozowej mączki dolomitowej, a także dla przemysłu ceramicznego i szklarskiego oraz dla hutnictwa. Dolomit z czynnego złoża Ołdrzychowice-Romanowo jest najczystszy w Polsce i umożliwia produkcję mączki dolomitowej najwyższego gatunku. Z najlepszych partii złoża uzyskuje się surowiec do produkcji dolomitu spożywczego i farmaceutycznego. Zasoby złoża Ołdrzychowice-Romanowo wynoszą 33,5 mln ton, a wydobycie w 2002 r. wyniosło 469 tys. ton. Pozostałe czynne złoża marmurów dolomitowych w tym regionie (Łysak, Nowy Waliszów soczewka C, Podgórze i Wapniarka), o łącznych zasobach w ilości 46 mln ton, wykorzystywane są głównie do produkcji nawozów.

W Rudawach Janowickich (w tzw. metamorficznej osłonie granitu Karkonoszy) występują zmetamorfizowane wapienie, dolomity wapienne i dolomity. Te ostatnie są eksploatowane w Rędzinach koło Kamiennej Góry. Z kopaliny wydobywanej w tym złożu produkuje się nawozy wapniowo-magnezowe i wieloskładnikowe (około 120 tys. ton/rok) oraz mączkę dolomitową dla przemysłu szklarskiego (około 50 tys. ton/rok). Złoże w Rędzinach należy w skali Polski do złóż średniej wielkości; jego zasoby wnoszą nieco ponad 14,5 mln ton.

Z kolei w rejonie Lwówka Śląskiego i Jeleniej Góry, eksploatowano dawniej wapienie cechsztyńskie dla potrzeb przemysłu wapienniczego, a w okolicach Raciborowic eksploatuje się triasowe wapienie dla przemysłu cementowego (złoże Podgrodzie). Warto jeszcze wspomnieć o złożu anhydrytu i gipsu Nowy Ląd koło Lwówka Śląskiego, w którym dolomit występuje jako kopalina towarzysząca.

Łupki metamorficzne

Surowce z różnego rodzaju łupków metamorficznych, występujących dosyć pospolicie w regionie dolnośląskim, są przydatne jako wypełniacze mas bitumicznych i posypki papowe. Dawniej wykorzystywano naturalną oddzielność płytkową niektórych ich odmian do wyrobu dachówek (tzw. łupki dachówkowe).

Łupki łyszczykowe występują pospolicie w utworach metamorficznych prekambru i starszego paleozoiku Sudetów oraz na Przedgórzu Sudeckim. Dominują wśród nich łupki biotytowe. Zastosowanie gospodarcze znalazły jedynie łupki kwarcowo-muskowitowe z serycytem, eksploatowane w kamieniołomie w Orłowicach (Góry Izerskie). Po zmieleniu łupki te wykorzystuje się na posypki papowe i jako wypełniacze do mas bitumicznych. Złoże w Orłowicach jest jedynym czynnym złożem tego typu w Polsce; jego zasoby bilansowe wynoszą 5,8 mln ton, a wydobycie kształtuje się na poziomie 30 tys. ton i ma obecnie tendencję wzrostową.

Kwarcyty i łupki kwarcytowe

Skały te należą do grupy surowców krzemionkowych, znajdujących zastosowanie przy wyrobie materiałów ogniotrwałych, w przemyśle szklarskim i chemicznym. Odmiany o wysokiej zawartości krzemionki służą do produkcji żelazokrzemu. Do kwarcytów właściwych należą skały metamorficzne, powstające przez przekrystalizowanie piaskowców o spoiwie krzemionkowym (o zawartości SiO2 ponad 99%).

Łupki kwarcytowe występują w niewielkich ilościach w utworach metamorficznych Sudetów i na bloku przedsudeckim. Złoże w Jegłowej koło Strzelina jest jedynym tego typu w Europie. Eksploatowane tu od 145 lat łupki, użytkowane są jako naturalny materiał ogniotrwały – mieliwo do mas ogniotrwałych. Dawniej surowiec obrabiano ręcznie, a później mechanicznie, na kształtki do budowy pieców. Obecnie dostarcza się go do odbiorców w formie mielonej. Minimalna wymagana ogniotrwałość surowca wynosi 16700C. Zasoby złoża wynoszą 6 mln ton, a wydobycie w roku 2002 wyniosło 3 tys. ton kopaliny.

Kwarc żyłowy

Występuje w skałach metamorficznych i magmowych głębinowych w formie różnej wielkości żył. Parametry chemiczne, jak i wielkość żył, są bardzo zmienne, stąd tylko część z nich bierze się pod uwagę jako potencjalny surowiec przydatny dla przemysłu.

Złoża o znaczeniu przemysłowym znane są jedynie z obszaru województwa dolnośląskiego. Wydobywany z nich kwarc wykorzystuje się do produkcji żelazokrzemu, a mączkę kwarcową – dla przemysłu ceramicznego i szklarskiego. Zasoby bilansowe kwarcu żyłowego w sześciu udokumentowanych złożach wynoszą 6,7 mln ton. Aktualnie czynne są trzy zakłady górnicze, wydobywające łącznie 25 tys. ton kwarcu rocznie.

Największe złoże kwarcu żyłowego znane jest z metamorfiku izerskiego (złoże Stanisław na tzw. Rozdrożu Izerskim). Rozległy łom, z którego pozyskuje się kwarc, jest najwyżej w Polsce położonym czynnym wyrobiskiem górniczym. Przeważająca masa surowca z tego złoża, przerabiana jest na mączkę kwarcową dla przemysłu ceramicznego i szklarskiego. Mączki te cechują się stosunkowo dużą czystością – powyżej 99% SiO2 i poniżej 0,1% Fe2O3. Niewielką część kwarcu wykorzystuje się do produkcji żelazokrzemu. Zasoby złoża Stanisław wynoszą 3,4 mln ton kwarcu. Podobną czystością cechuje się surowiec z drugiego eksploatowanego złoża kwarcu żyłowego, w Taczalinie koło Legnicy. Żyła tworząca złoże zalega w łupkach metamorficznych; jej zasoby określono na 0,6 mln ton, co przy wydobyciu rzędu 20 tys. ton rocznie powinno zapewnić wieloletnią eksploatację. W ostatnich latach wznowiono eksploatację złoża Krasków koło Świdnicy (w 2002 r. wydobyto 1 tys. ton kwarcu).

Szereg mniejszych złóż tworzą żyły przecinające masywy granitowe (Sady), łupki i gnejsy (Wądroże Wielkie, Nowa Kamienica).

Magnezyty

Występują one jedynie w regionie dolnośląskim, w obrębie masywów serpentynitowych: Sobótki, Szklar, Grochowej - Braszowic oraz w masywie Gogołów - Jordanów. Mineralizacją objęte są skały do głębokości około 100 m, w brzeżnych partiach zserpentynizowanych masywów. Magnezyt jest używany w przemyśle chemicznym w formie magnezytu kalcynowanego i do produkcji nawozów magnezowych.

Od szeregu lat eksploatację prowadzono w dwóch kopalniach - odkrywkowej w Braszowicach (kopalnia Grochów) i podziemnej w Wirach koło Sobótki. Kopalnia w Wirach aktualnie wstrzymała wydobycie. Zasoby udokumentowanych w regionie sześciu złóż magnezytu wynoszą 13,3 mln ton.

Surowce skaleniowe

Do surowców skaleniowych należą skały zasobne w alkalia, czyli K2O i Na2O. Na Dolnym Śląsku są to niektóre leukogranity (ze Strzeblowa koło Sobótki, z Kopańca koło Jeleniej Góry) oraz granity porfirowate Kotliny Jeleniogórskiej z rejonu Karpnik, Maciejowej i Dziwiszowa. Pomimo dużych zasobów geologicznych bilansowych, udokumentowanych w pięciu złożach (86,5 mln ton), zasoby surowców skaleniowych możliwe do wydobycia nie są wielkie – w eksploatowanym złożu Pagórki Wschodnie (w Strzeblowie) wynoszą 0,6 mln ton, a w Karpnikach – 3 mln ton.

Surowce skaleniowe można pozyskiwać również przy eksploatacji granitów zasobnych w skalenie potasowe. W niektórych złożach granitu (np. Graniczna, Gniewków, Strzeblów), po odpowiedniej przeróbce drobnych frakcji grysów granitowych, istnieje możliwość uzyskania koncentratów skaleniowych do produkcji mączki skaleniowo-kwarcowej.

Torfy

Torf, który stanowi czwartorzędowy, holoceński utwór organiczny powstały w procesie odkładania się i rozkładu szczątków roślinnych, na mocy ustawy Prawo geologiczne i górnicze od 1994 r., zaliczany jest do kopalin. Stąd w bilansie zasobów kopalin ujęte są jedynie te złoża, które spełniają wymogi ustawowe, udokumentowane w latach 80-tych i 90-tych. W regionie dolnośląskim znajduje się wiele dawniej udokumentowanych złóż torfu, lecz ww. kryteria spełnia jedynie nieeksploatowane złoże torfu borowinowego Izera Skalno X, o zasobach 202 tys. ton. Złoże to zostało zaliczone do kopalin leczniczych obok innych osiemnastu złóż tego typu w Polsce. Pozostałe wystąpienia torfu w omawianym rejonie, nie zaliczane do złóż, wykorzystywane są w rolnictwie i ogrodnictwie jako nawóz organiczny.



< Poprzedni   Następny >

Serwis przygotowany przez: GISPartner SP. z .o.o.