10.1 Użytki rolne PDF Drukuj E-mail

Użytki rolne w województwie zajmują 1 211 357 ha, co stanowi 60,7% powierzchni ogólnej. Użytki rolne zajmują w miastach 95 092 ha, a na wsiach 1 116 265 ha. Na użytki rolne województwa położone w miastach przypada 7,9%, a na znajdujące się na wsiach 92,2%.

Największe powierzchnie użytków rolnych znajdują się w powiatach: wrocławskim (87,8 tys. ha), kłodzkim (82,5 tys. ha), trzebnickim (68,5 tys. ha) i oleśnickim (65,1 tys. ha). Ich najmniejsza ilość występuje natomiast w powiatach: kamiennogórskim (22,4 tys. ha), jeleniogórskim (25,6 tys. ha), głogowskim (28,5 tys. ha) i lubańskim (28,8 tys. ha) oraz powiatach grodzkich Wrocław (13,1 tys. ha), Legnica (2,3 tys. ha) i Jelenia Góra (4,4 tys. ha). Jest to związane w istotny sposób z powierzchnią zajmowaną przez poszczególne powiaty (rys. 10.1.1).

Udział użytków rolnych w powierzchni ogólnej powiatów w województwie dolnośląskim (stan na 01.01.2004 r.)
Rys. 10.1.1. Udział użytków rolnych w powierzchni ogólnej powiatów w województwie dolnośląskim (stan na 01.01.2004 r.). (źródło: Wydział Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego we Wrocławiu).

Powiaty województwa dolnośląskiego różnią się między sobą udziałem użytków rolnych w powierzchni ogólnej. W powiecie strzelińskim wynosi on aż 84,6%. Ponadto do powiatów o wybitnym znaczeniu rolnictwa w użytkowaniu ziemi zaliczymy te, w których użytki rolne zajmują powyżej 70% ich powierzchni. Należą do nich powiaty: średzki (79,5%), wrocławski (78,7%), legnicki (75,7%), świdnicki (75,0%), złotoryjski (72,8%), ząbkowicki (72,1%), dzierżoniowski (71,1%) i jaworski (70,5%). Tak wysoki udział użytków rolnych związany jest z bardzo dobrymi warunkami dla rozwoju rolnictwa. Wiąże się to przede wszystkim z występowaniem urodzajnych gleb. Na Równinie Kąckiej znajdują się pokrywy lessowe, na których wytworzyły się żyzne gleby brunatne i czarnoziemy. Wysoczyznę Średzką pokrywają gleby należące do typu brunatnoziemnych i płowych słabogliniastych i gliniastych. Położona na południe od Legnicy Równina Chojnowska, z glebami brunatnymi lub płowymi, zajęta jest prawie w całości przez pola z uprawami pszenno-buraczanymi i pszenno-ziemniaczanymi. Podłoże Równiny Świdnickiej tworzą skały metamorficzne i granit z pokrywą utworów pylastych, na których występują urodzajne gleby pszenno-buraczane. Przedgórze Sudeckie pokrywają częściowo mioceńskie osady morskie oraz czwartorzędowe piaski, gliny morenowe i podobne do lessu utwory pyłowe, na których powstały dość urodzajne gleby brunatnoziemne, co sprawia, że jest to region rolniczy z niewielkimi płatami leśnymi na wyższych wzniesieniach (Kondracki, 1998).

Rozległe obszary pokryte luźnymi piaskami (rejon Zgorzelca, Bolesławca, Lubina, na północ od Trzebnicy, w okolicach Żmigrodu i Milicza) cechują się mniejszą przydatnością gleb dla rolnictwa i dominują na nich kompleksy gleb żytnio-ziemniaczanych. Tereny te oraz regiony górskie charakteryzują się przede wszystkim wysokim stopniem zalesienia. W niektórych powiatach udział użytków rolnych w powierzchni ogólnej nie przekracza 50%. Są to powiaty: bolesławiecki (31,8%), zgorzelecki (40,7%), jeleniogórski (40,8%) i wałbrzyski (49,8%). Podobna sytuacja ma również miejsce w odniesieniu do powiatów grodzkich (Jelenia Góra 40,2%; Legnica 40,3%; Wrocław 44,8%), w których strukturze użytkowania dominują inne grunty i nieużytki.

Grunty orne obejmują powierzchnię 871 771 ha, co stanowi 43,7% powierzchni ogólnej województwa. Na miasta przypada 7,1% gruntów ornych województwa, a ich powierzchnia to 62 025 ha. Na obszarach wiejskich znajduje się 92,9% gruntów ornych województwa, a ich powierzchnia wynosi 809 746 ha (rys. 10.1.2).

Udział gruntów ornych w powierzchni użytków rolnych w powiatach województwa dolnośląskiego (stan na 01.01.2004 r.)
Rys. 10.1.2. Udział gruntów ornych w powierzchni użytków rolnych w powiatach województwa dolnośląskiego (stan na 01.01.2004 r.), (Źródło: Wydział Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego we Wrocławiu).

Grunty orne dominują w strukturze użytków rolnych województwa, z udziałem 72,0%. Największy areał zajmują one w powiatach: wrocławskim 73,9 tys. ha, oleśnickim 49,7 tys. ha, trzebnickim 49,1 tys. ha, średzkim 47,4 tys. ha, ząbkowickim 45,9 tys. ha, świdnickim 45,6 tys. ha i strzelińskim 45,2 tys. ha. Najmniejsze powierzchnie gruntów ornych znajdują się w miastach na prawach powiatów oraz powiecie kamiennogórskim (8,5 tys. ha), jeleniogórskim (10,2 tys. ha) oraz wałbrzyskim (11,5 tys. ha).

W powiatach o najkorzystniejszych warunkach glebowych, udział gruntów ornych w powierzchni użytków rolnych przekracza 80%. Są to powiaty: strzeliński, średzki, wrocławski, oławski, dzierżoniowski i świdnicki. Słabej jakości gleby powodują niski udział gruntów ornych w powierzchni użytków rolnych w powiatach: kamiennogórskim (38,1%), jeleniogórskim (40,0%), wałbrzyskim (44,9%) oraz powiecie grodzkim Jelenia Góra (46,3%). W powiatach grodzkich Legnica i Wrocław, udział ten zbliżony jest do wartości średnich w województwie.

Udział sadów w powierzchni ogólnej województwa wynosi 0,4%. Ich powierzchnia obejmuje 8 269 ha, z czego 2 013 ha znajduje się w miastach (24,3%), a 6 256 ha sadów rośnie na wsiach (75,7%). Duże znaczenie miast w uprawach sadowniczych wiąże się z tworzeniem stref warzywniczo-sadowniczych wokół ośrodków miejskich, będących rynkami zbytu na te produkty.

Udział sadów w powierzchni użytków rolnych w województwie dolnośląskim wynosi ok. 0,7%. Ich większe ilości występują na obszarze Wzgórz Trzebnickich oraz Przedgórza Sudeckiego. Największe powierzchnie sadów znajdują się w powiatach: świdnickim (811 ha), trzebnickim (768 ha), strzelińskim (743 ha), wrocławskim (664 ha), średzkim (562 ha) i ząbkowickim (516 ha). Znaczny udział stanowią one w powierzchni powiatu grodzkiego Wrocław (2,5%).

Powierzchnia łąk trwałych w województwie zajmuje 148 276 ha, co stanowi 7,4% powierzchni ogólnej. W miastach ich powierzchnia wynosi 13 848 ha, na wsiach 134 428 ha. Z łąk trwałych rosnących na terenie województwa 9,3% znajduje się w miastach, a 90,7% na wsiach.

Łąki trwałe zajmują największe powierzchnie w powiatach: kłodzkim (12 043 ha), trzebnickim (9 731 ha), polkowickim (8 532 ha), oleśnickim (8 060 ha), lwóweckim (7 916 ha), kamiennogórskim (7 812 ha) i jeleniogórskim (7 133 ha). Udział łąk trwałych w powierzchni użytków rolnych najwyższy jest w powiecie kamiennogórskim (35,0%), mieście na prawach powiatu Jelenia Góra (30,4%) oraz powiatach: jeleniogórskim (27,9%), wałbrzyskim (21,3%), polkowickim (20,3%) i lwóweckim (19,1%).

Pastwiska trwałe obejmują 130 331 ha (6,5% pow. ogólnej województwa), z czego na miasta przypada 13 132 ha, a na wsie 117 199 ha. Około 10,1% pastwisk trwałych rośnie na obszarze miast, natomiast 89,9% na terenach wiejskich.

Największe powierzchnie pastwisk trwałych znajdują się w powiatach: kłodzkim (24 453 ha), lwóweckim (9 655 ha), wałbrzyskim (7 711 ha), kamiennogórskim (5 203 ha) i ząbkowickim (5 123 ha). Udział pastwisk trwałych w powierzchni użytków rolnych najwyższy jest w powiatach: wałbrzyskim (23,3%), lwóweckim (23,3%) oraz w mieście na prawach powiatu Jelenia Góra (19,6%).

Łącznie użytki zielone zajmują 278 607 ha, czyli 14,0% powierzchni ogólnej województwa. Ich powierzchnia w miastach wynosi 26 980 ha, a na wsiach 251 627 ha. Większość, bo 90,3% użytków zielonych znajduje się na terenach wiejskich. Użytki zielone odgrywają szczególne znaczenie w powiatach sudeckich. Stanowią one ponad połowę użytków rolnych w powiatach kamiennogórskim (58,3%), jeleniogórskim (56,4%) i wałbrzyskim (51,4%) oraz zajmują znaczne powierzchnie w powiecie grodzkim Jelenia Góra (50,0%) oraz powiatach: kłodzkim (44,3%), lwóweckim (42,4%), lubańskim (32,2%) i zgorzeleckim (30,3%). Niewielkie powierzchnie łąk i pastwisk znajdują się w powiatach: strzelińskim (9,5% w powierzchni użytków rolnych), średzkim (11,2%), wrocławskim (11,4%), oławskim (12,9%) i dzierżoniowskim (13,5%).

Grunty rolne zabudowane to 31 827 ha, czyli 1,6% powierzchni województwa. Na terenie miast zajmują one 2 750 ha, a na obszarze wsi 29 077 ha. Z ogółu gruntów rolnych zabudowanych województwa 8,6% przypada na miasta, a 91,4% na wsie.

Grunty rolne zabudowane stanowią 2,6% użytków rolnych. Ich udział w powierzchni użytków rolnych najwyższy jest w powiatach: bolesławieckim (3,7%), lubańskim (3,4%), zgorzeleckim (3,4%) oraz w mieście na prawach powiatu Wrocław (3,4%). Grunty rolne zabudowane stanowią najmniejszy odsetek użytków rolnych w mieście na prawach powiatu Jelenia Góra (1,1%) oraz w powiatach świdnickim (1,5%) i jeleniogórskim (1,8%).

Grunty pod stawami zajmują 9 119 ha, co stanowi 0,5% powierzchni ogólnej województwa. Na miasta przypadają 233 ha, czyli 2,6% ogółu gruntów pod stawami w województwie, a na wsie 8 886 ha (97,5%).

Grunty pod stawami stanowią 0,8% użytków rolnych województwa dolnośląskiego. Dużymi powierzchniami stawów charakteryzują się powiat milicki (4 555 ha) i powiat trzebnicki (1 656 ha). W powiecie milickim grunty pod stawami stanowią 11,9% użytków rolnych, a w powiecie trzebnickim 2,4%. W środkowej, częściowo zalesionej części Kotliny Milickiej, znajdują się wielkie stawy rybne, stanowiące podstawę intensywnej gospodarki hodowlanej. Zostały one założone w XIV w. Na części stawów utworzono rezerwat ornitologiczny, obejmujący ok. 3,5 tys. ha (Ranoszek, Ranoszek, 2004). Ponadto większe powierzchnie gruntów pod stawami, przekraczające 200 ha, występują w powiatach zgorzeleckim, wołowskim, legnickim, wrocławskim, jeleniogórskim i lubińskim.

Grunty pod rowami obejmują 11 764 ha, czyli 0,6% powierzchni ogólnej województwa. W miastach zajmują one 1 091 ha, a na wsiach 10 673 ha. Na terenie miast znajduje się 9,3% gruntów pod rowami województwa, natomiast na terenie wsi 90,7%.

Na grunty pod rowami przypada 1,0% użytków rolnych województwa. Ich udział w powierzchni użytków rolnych najwyższy jest w miastach na prawach powiatu i wynosi we Wrocławiu 2,0%, w Legnicy 1,6% i w Jeleniej Górze 1,4%. Wysoki odsetek charakteryzuje również powiaty trzebnicki (1,6%), milicki (1,5%) i polkowicki (1,5%). Najmniejszy jest udział gruntów pod rowami w powierzchni użytków rolnych w powiatach złotoryjskim, wałbrzyskim, kłodzkim i lubańskim.

Udział odłogów i ugorów w powierzchni gruntów ornych w powiatach województwa dolnośląskiego (stan na 01.01.2004 r.)
Rys. 10.1.3. Udział odłogów i ugorów w powierzchni gruntów ornych w powiatach województwa dolnośląskiego (stan na 01.01.2004 r.) (Źródło: Wydział Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego we Wrocławiu).

Odłogi i ugory. Wyniki Powszechnego Spisu Rolnego 2002 wskazują na znaczny udział powierzchni odłogów i ugorów na gruntach ornych (rys. 10.1.3). Wynosiła ona 151,2 tys. ha, z czego na gospodarstwa indywidualne przypadało 106,1 tys. ha (70,2%). W porównaniu do PSR w 1996 r., w którym wynosiła 107,1 tys. ha, nastąpił jej istotny wzrost o 44,1 tys. ha, czyli o 41,2%. W tym samym okresie powierzchnia odłogów i ugorów w Polsce zwiększyła się o 56,8%. Ich udział w powierzchni gruntów ornych województwa w 2002 r. wynosił 17,6% (PSR, 2002).

Największe powierzchnie odłogów i ugorów znajdują się na terenie powiatu grodzkiego Wrocław (40,4 tys. ha) oraz powiatów kłodzkiego (13,6 tys. ha), polkowickiego (10,2 tys. ha), lubińskiego (7,0 tys. ha) i oleśnickiego (6,4 tys. ha). Również udział odłogów i ugorów w powierzchni gruntów ornych największy był w powiecie grodzkim Wrocław i wynosił aż 73,4%. Stosunkowo wysoki był on w powiecie grodzkim Jelenia Góra (47%), podczas gdy w mieście na prawach powiatu Legnica osiągnął zaledwie 25,4%. Do obszarów o największym udziale odłogów i ugorów w powierzchni gruntów ornych należą powiaty: kamiennogórski (38,6%), wałbrzyski (37,8%), kłodzki (36,9%), polkowicki (34,7%) oraz jeleniogórski (34,9%).

Niewielki odsetek powierzchni gruntów ornych zajmowały odłogi i ugory w powiatach: strzelińskim (2,4%), ząbkowickim (3,3%), jaworskim (3,8%) i wrocławskim (5,0%). Udział ten wynosił ponadto poniżej 10% w powiatach złotoryjskim, legnickim, górowskim, średzkim i oławskim.

Następny >

Serwis przygotowany przez: GISPartner SP. z .o.o.